Cookie Talkie : Avian Educational Web Site

โ ค ร ง ก า ร " ฟ้ า ใ ส "
บ้ า น ห ลั ง ใ ห ม่ ข อ ง น ก โ ช ค ดี
คู่มือดูแลนก
« กลับไปที่หน้าสารบัญ

เว็บ CookieTalkie มีนโยบายไม่สนับสนุนการเลี้ยงนก รวมถึงไม่สนับสนุนการซื้อ-ขาย และเพาะผสมพันธุ์นกเพื่อการค้า กรุณาอ่าน"จุดมุ่งหมาย"ของเว็บเพื่อความเข้าใจ สำหรับคุณที่มีนกเลี้ยงอยู่แล้ว กรุณาอย่าปล่อยทิ้งนกที่เลี้ยงออกมาในธรรมชาติ แต่ควรดูแลนกของคุณให้ดีที่สุด โดยไม่เพิ่มประชากรนกและไม่ซื้อนกเพิ่ม บทความในคู่มือดูแลนกด้านล่างนี้ ได้จัดทำขึ้นเพื่อให้ความรู้กับผู้ที่ยังจำเป็นต้องดูแลนกในครอบครอง ผู้ที่รับเลี้ยงนกพิการ และผู้อุปการะนกในกรณีต่างๆ ได้ใช้เพื่อปรับปรุงคุณภาพชีวิตของนกให้ดียิ่งขึ้น

อาบน้ำนก

รูปขวาสุด- ลูกชิ้น เจ้าของ/ภาพ: แม่ชิ้น

การดูแลเอาใจใส่ให้นกได้อาบน้ำ เป็นการสนับสนุนและกระตุ้นให้นกได้จัดไซ้ขนตัวเอง ซึ่งการจัดไซ้ขนนี้เป็นกิจกรรมตามธรรมชาติ ที่นกจะดูแลให้ขนนกสวยงามและเป็นระเบียบ เนื่องจากขนนกที่เป็นระเบียบจะช่วยในการเก็บกักอุณหภูมิในร่างกายให้คงที่เพื่อสุขภาพที่ดีของนก นกที่อยู่ในช่วงระหว่างการผลัดขนต้องการอาบน้ำเพื่อช่วยลดอาการคันในระหว่างที่ขนใหม่แทงขึ้นมาจากผิวหนัง การอาบน้ำช่วยสร้างความชุ่มชื้นให้้กับปลอกขน ทำให้ปลอกขนสามารหลุดลอกได้ง่ายขึ้นในระหว่างที่นกทำการไซ้ขน เพื่อเปิดทางให้ช่อขนแทงงอกออกมาจากปลอก นอกจากนี้สัตวแพทย์ยังแนะนำให้นกที่มีปัญหาดึงถอนขนตัวเองได้รับการอาบน้ำอย่างสม่ำเสมอด้วย

พ่อแม่นกที่อยู่ในระหว่างกกฟักไข่และในระหว่างเลี้ยงลูกนกต้องการอาบน้ำเพื่อให้ตัวชุ่มชื้นและใช้ความชุ่มชื้นนี้นำไปกกไข่ และปรับอุณหภูมิในรังให้มีความชุ่มชื้นที่พอเหมาะ ดังนี้เราจึงจะเห็นได้ว่าการจัดให้นกได้อาบน้ำนั้นมีความจำเป็นอย่างยิ่ง และที่สำคัญนกส่วนใหญ่จะมีความสุขกับการได้อาบน้ำ

เนื่องจากนกแต่ละตัวจะมีนิสัยต่างกัน นกบางตัวชอบอาบน้ำทุกวัน บางตัว 2-3 วันต่อครั้ง บางตัวอาจอาบน้ำเพียงครั้งเดียวต่อสัปดาห์ แต่ไม่ว่าโดยปกติแล้วนกจะมีนิสัยในการอาบน้ำถี่ห่างกี่วันก็ตาม ในระหว่างฤดูที่มีอากาศร้อนจัด นกอาจมีความต้องการอาบน้ำหรือเล่นน้ำมากกว่าในเวลาปกติ ผู้เลี้ยงนกจึงควรดูแลให้นกมีน้ำอาบทุกวัน หรือดูแลพ่นละอองน้ำบางๆเป็นครั้งคราวให้นกได้รับความสดชื่นและคลายร้อน โดยเฉพาะในช่วงกลางวันถึงบ่าย ซึ่งเป็นในเวลาที่อากาศมักจะมีความร้อนในอุณหภูมิสูงกว่าปกติ น้ำดื่มที่ใหม่สะอาดก็เป็นสิ่งสำคัญและจำเป็นเช่นกันในอากาศร้อนจัด เพราะในวันที่มีอากาศร้อนจัดรุนแรงนกที่ขาดน้ำสามารถถึงกับมีอาการช็อคเป็นลมและเสียชีวิตได้

นอกเหนือไปจากนี้รสนิยมในวิธีการอาบน้ำของนกก็มีความสำคัญเช่นกัน เพราะนกแต่ละตัวมีความชอบที่ต่างกัน ดังนั้นกรรมวิธีการอาบน้ำให้นก จึงมีให้ผู้เลี้ยงนกได้เลือกใช้เลือกปฏิบัติได้หลายวิธีอย่างเช่น การอาบน้ำแบบให้นกได้ลงแช่น้ำในชามอ่าง การอาบแบบฉีดพ่นละอองน้ำหรือทั้งแช่ทั้งฉีด และการอาบน้ำกับนกในห้องน้ำ นกบางตัวอาจชอบและอาบน้ำได้ในทุกรูปแบบ แต่นกบางตัวอาจชอบและเลือกที่จะอาบน้ำในแบบที่ตัวเองพึงใจ ลองสังเกตดูว่านกของเราชอบแบบไหน แต่สิ่งสำคัญที่พึงจำไว้เสมอคือ นกบางตัวอาจไม่ติดยึดกับวิธีอาบน้ำแบบเดียวไปตลอดชีวิต เพราะนกมักปรับตัวตลอดเวลา ปัจจุบันชอบอย่างหนึ่งแต่วันหน้าอาจไม่ใช่ และเนื่องจากนกเป็นสัตว์ที่มีอายุยืนยาวนาน บางครั้งการได้รู้จักกับสิ่งใหม่ๆจะสร้างความเบิกบานใจให้นกได้ดีกว่าการทำอะไรซ้ำๆ

เร่ิมทดสอบว่านกพร้อมที่จะอาบน้ำหรือไม่ โดยการลองเตรียมอุปกรณ์ต่างๆสำหรับอาบน้ำนกให้นกเห็น จากนั้นอ่านภาษากาย นกที่ไม่พร้อมจะอาบน้ำจะเดินเลี่ยงและออกอาการให้เห็นถึงความไม่พร้อมอย่างชัดเจน จากการทดลองนี้จะทำให้เราทราบถึงความถี่ในความต้องการอาบน้ำของนกที่เราเลี้ยงและทราบนิสัยการชอบอาบน้ำของนก หากพบว่านกไม่พร้อมที่จะอาบน้ำ ผู้เลี้ยงนกก็ไม่ควรใช้วิธีบังคับเพราะการบังคับจะทำให้นกกลัวการอาบน้ำ และอาจเข้าใจผิดคิดว่าการอาบน้ำเป็นการถูกลงโทษอย่างหนึ่ง การทำเช่นนี้มักส่งผลเสียต่อสุขภาพจิตนก

เตรียมน้ำสำหรับอาบ
น้ำที่เราจะเตรียมให้นกอาบควรเป็นน้ำสะอาดเท่านั้น ห้ามใช้สบู่ แชมพูหรือน้ำยาใดๆทั้งสิ้น เพราะสารเคมีต่างๆที่ผสมอยู่ในสบู่ แชมพูหรือน้ำยาอาบน้ำที่ผลิตขายในท้องตลาดเพื่อการอาบน้ำนกนี้ ถือได้ว่าเป็นสิ่งแปลกปลอมที่ทำอันตรายและมีผลเสียมากกว่าผลดี คราบสบู่หรือแชมพูที่ล้างออกไม่หมด จะติดค้างอยู่บนขนนกและจะเป็นพิษเมื่อนกกลืนกินเข้าไปในระหว่างการไซ้ทำความสะอาดขนหลังอาบน้ำ นอกจากนี้สารเคมีที่ผสมอยู่ในแชมพูหรือสบู่จะเป็นตัวทำลายเคลือบมันตามธรรมชาติบนขนนก ซึ่งเคลือบมันนี้มีประโยชน์ทำให้ขนเรียบเป็นเงางามและป้องกันน้ำ (นกป่าใช้ประโยชน์จากเคลือบมันนี้ ช่วยให้ขนนกไม่เปียกโชกจนเกินไปเมื่อโดนฝน) นกในธรรมชาติก็อาบน้ำธรรมดาตามแหล่งน้ำหรืออานน้ำฝนเท่านั้น แต่นกก็มีขนที่มีคุณภาพดีโดยไม่ต้องพึงแชมพูใดๆ

มีกรณีเดียวที่ผู้เลี้ยงนกจะใช้สบู่หรือแชมพูอาบให้้นกได้ก็ต่อเมื่อ นกเกิดอุบัติเหตุตกลงในน้ำมันหรืออื่นๆ ที่น้ำอย่างเดียวไม่สามารถทำความสะอาดได้และการทำความสะอาดชนิดพิเศษนี้ ควรขอให้สัตวแพทย์หรือผู้เชี่ยวชาญเท่านั้น เป็นผู้ดูแลทำความสะอาดให้ หรือหากไม่มีทางเลือกลองอ่านคู่มือคนรักนกหัวข้อสุขภาพชีวิตเรื่อง "วิธีทำความสะอาดขนนกที่เลอะคราบน้ำมัน"

อุณหภูมิของน้ำ
อุณหภูมิของน้ำที่จะเตรียมให้นกอาบควรขึ้นอยู่กับอุณหภูมิของแต่ละท้องถิ่นหรืออุณหภูมิตามฤดูกาล นกที่อยู่ในเขตหนาวหรือในฤดูที่มีอากาศเย็นควรได้อาบน้ำอุ่น ส่วนนกที่อยู่ในเขตร้อน น้ำตามอุณหภูมิปกติก็จะทำให้นกได้รับความสดชื่นเพียงพอ

เตรียมน้ำอุ่นให้นกอาบ โดยน้ำอุ่นจะต้องอุ่นพอที่มือสัมผัสแล้วรู้สึกสบายๆไม่ร้อนไม่เย็นจนเกินไป ดังนั้นก่อนอาบน้ำให้นกควรทดสอบอุณหภูมิน้ำ โดยเมื่อใส่น้ำอุ่นลงในกระบอกฉีดน้ำหรือชามอ่างแล้ว ทดลองฉีดพ่นน้ำลงบนฝ่ามือหรือจุ่มมือลงในชามอ่างก่อนที่จะให้น้ำสัมผัสโดนตัวนกทุกครั้งเพื่อความปลอดภัยของนก ส่วนน้ำอุ่นที่ใส่ในกระบอกฉีดน้ำจะมีอุณหภูมิเย็นลงเมื่อละอองน้ำสัมผัสอากาศ ดังนั้นการใส่น้ำอุ่นที่มีอุณหภูมิสูงขึ้นเล็กน้อยในกระบอกฉีดน้ำ จะช่วยให้น้ำที่สัมผัสตัวนกอุ่นพอดี

อุปกรณ์การอาบน้ำ:

อาบน้ำในชามอ่าง
นกบางตัวชอบอาบน้ำในชามหรืออ่าง เลือกชามหรืออ่างก้นตื้นที่นกสามารถเดินก้าวลงในชามเองได้ง่าย ชามควรหนักและมั่นคงไม่หกคว่ำจนเป็นเหตุให้นกตกใจกลัวและควรเลือกชามที่มีความกว้างพอดีกับขนาดนก ความลึกของชามเมื่อใส่น้ำลงไปแล้ว น้ำควรมีปริมาณที่พอดีโดยใส่น้ำให้สูงถึงแค่ใต้ท้องนกท่วมขาหรือสูงกว่าขาเล็กน้อย โดยพึงจำไว้เสมอว่านกว่ายน้ำไม่เป็น

หากนกอาบน้ำในชามอ่าง ผู้เลี้ยงนกควรเตรียมชามอ่างแยกต่างหากไว้ให้นกอาบทุกเช้า เพื่อป้องกันไม่ให้นกอาบน้ำในกระบอกน้ำดื่ม และเมื่อนกอาบน้ำเสร็จแล้วหรือแม้ว่านกจะไม่อาบน้ำในวันนั้นๆ ผู้เลี้ยงนกควรเก็บภาชนะสำหรับอาบน้ำออกจากกรงทันที ทั้งนี้เพื่อป้องกันไม่ให้นกดื่มน้ำสกปรกหรือป้องกันอุบัติเหตุอันคาดไม่ถึงที่อาจเกิดขึ้น

อาบน้ำในอ่างล้างจาน
นอกจากนี้ผู้เลี้ยงนกสามารถจัดให้นกอาบน้ำในอ่างล้างจาน (sink) ได้ โดยเตรียมอ่างล้างจานให้สะอาด จัดปูยางกันลื่นลงที่พื้นอ่างเพื่อให้นกยืนได้มั่นคงและป้องกันอันตรายให้นกก่อนที่จะนำนกลงอาบน้ำในอ่าง เนื่องจากนกจะอาบน้ำที่ไหลลงมาจากก๊อก ถ้าอ่างล้างจานมีก๊อกที่สามารถปรับอุณภูมิน้ำได้ อย่าลืมปรับน้ำให้ได้อุ่นพอดี และทดสอบอุณหภูมิน้ำก่อนทุกครั้ง นอกจากนี้เพื่อเพิ่มความสนุกในการอาบน้ำผู้เลี้ยงนกสามารถนำชามอ่างตื้นวางลงที่พื้นในอ่างล้างจาน เพื่อให้นกได้แช่ตัวในน้ำตื้นไปพร้อมๆกับการเล่นน้ำที่ไหลจากน้ำก๊อกได้เช่นกัน เมื่อเตรียมขั้นตอนทั้งหมดเรียบร้อยแล้ว สิ่งสำคัญอีกประการคือต้องเปิดจุกระบายน้ำไว้ เพื่อให้น้ำไหลลงท่อไปไม่ขังจนมีปริมาณมากจนทำให้นกจมน้ำ

อาบน้ำด้วยกระบอกฉีดพ่น
นกบางตัวชอบอาบน้ำแบบน้ำฝน ให้เตรียมกระบอกฉีดน้ำแบบที่ใช้ฉีดรีดผ้าหรือกระบอกฉีดสำหรับฉีดพ่นต้นไม้ แบบที่ใช้ปั๊าอัดลมจะช่วยให้การทำงานของผู้อาบน้ำนกง่ายขึ้นเพราะไม่ต้องบีบกดหัวฉีดตลอดเวลา ที่สำคัญเลือกซื้อกระบอกฉีดที่ใหม่ไม่ผ่านการใช้ฉีดสารเคมีมาก่อน เมื่อใส่น้ำอุ่นสะอาดและทดสอบอุณหภูมิของน้ำจนได้อุณหภูมิที่พอเหมาะแล้ว เลือกปรับหัวฉีดไปที่ละอองฝอย ถือกระบอกฉีดให้ห่างจากนกพอประมาณแล้วฉีดพ่นขึ้นด้านบน ปล่อยให้ละอองน้ำตกลงที่ตัวนกหรือถือกระบอกให้สูงจากด้านบนแล้วฉีดพ่นลงมาที่ตัวนก วิธีนี้จะเป็นการเลียนแบบการตกลงมาตามธรรมชาติของน้ำฝน ควรระวังไม่ฉีดน้ำโดยตรงเข้าที่หน้า ตาและจมูกนก เมื่อนกได้รับน้ำที่ฉีดพ่นมาที่ตัวนกจะกางปีกรับน้ำอย่างมีความสุข นอกจากนี้วิธีนี้ยังใช้ร่วมกับการอาบน้ำในอ่างได้ดีเช่นกัน โดยพ่นน้ำให้นกเมื่อนกแช่ตัวเล่นอยู่ในอ่างตื้นที่จัดเตรียมไว้แล้ว ขอย้ำอีกครั้งว่า น้ำอุ่นที่ใส่ในกระบอกฉีดน้ำจะมีอุณหภูมิเย็นลงเมื่อละอองน้ำสัมผัสอากาศ ดังนั้นการใส่น้ำอุ่นที่มีอุณหภูมิสูงขึ้นเล็กน้อยในกระบอกฉีดน้ำ จะช่วยให้น้ำที่สัมผัสตัวนกอุ่นพอดี

หยุดการฉีดพ่นน้ำทันทีเมื่อเห็นว่านกพยายามหลบตัวหนีออกจากน้ำที่เราฉีดพ่นหรือส่งเสียงร้องเตือน เพราะนั่นหมายถึงนกรู้สึกเพียงพอและเสร็จสิ้นการอาบน้ำแล้ว ถึงแม้บางครั้งเราอาจจะเห็นว่าตัวนกยังไม่เปียกทั่ว อย่าพยายามฉีดพ่นน้ำต่อเพราะการทำเช่นนั้นจะทำให้นกกลัวการอาบน้ำในครั้งต่อๆไป

ระบบสปริงค์เกอร์
การฉีดพ่นน้ำด้วยระบบสปริงค์เกอร์ ก็เป็นการอาบน้ำนกอีกวิธีที่มักจะใช้กับนกที่เลี้ยงนอกบ้านในกรงใหญ่แบบ Aviary ระบบนี้มักจะติดตั้งพร้อมไปกับเครื่องเปิดปิดน้ำอัตโนมัติที่จะทำการเปิดปิดน้ำเป็นเวลาตามที่กำหนด ผู้เลี้ยงนกมีความจำเป็นต้องตรวจดูระบบและปรับระยะการตั้งเวลาให้เหมาะกับสภาวะอากาศด้วย

อาบน้ำบนใบผัก
นกขนาดเล็กบางตัวชอบอาบน้ำด้วยการคลุกตัวเองบนใบผักที่เปียกละอองน้ำ เลือกใบผัก เช่น ผักกาดเขียวอย่างที่ใช้ในสลัด หนีบใบผักไว้ที่พื้นกรงด้านข้างแล้วฉีดพ่นน้ำให้เป็นละอองลงบนใบผัด หรือจัดผักที่พ่นน้ำแล้วลงในจานแล้วปล่อยให้นกลงไปคลุกตัวกับผักเอง ก็จะเพิ่มความรื่นรมณ์ให้กับนกมากโดยเฉพาะในฤดูที่ร้อนอบอ้าว อีกทั้งวิธีนี้ยังเหมาะสำหรับการเดินทางกับนกในรถยนต์ที่มีอากาศร้อนด้วย โดยเมื่อต้องเดินทางกับนกทางรถยนต์ ผู้เลี้ยงนกควรเตรียมกระบอกฉีดน้ำไว้หากอากาศในรถอบอ้าวก็ฉีดพ่นน้ำลงบนใบผักที่หนีบไว้ให้นกในกรงสำหรับเดินทาง พอให้มีละอองน้ำติดค้างที่ใบผักแล้วปล่อยให้นกสดชื่นและมีความสุขกับการคลุกตัวเองลงบนใบผักนั้น

อาบน้ำในห้องน้ำ
ผู้เลี้ยงนกสามารถนำนกเข้าอาบน้ำในห้องน้ำได้ ไอจากน้ำอุ่นช่วยปรับสภาพขนและผิวหนังนกให้อยู่ในสภาพดี ที่สำคัญก่อนนำนกเข้าห้องน้ำควรตรวจความเรียบร้อย โดยตรวจดูหากมีสิ่งใดที่จะเป็นอันตรายหรือทำให้นกตกใจกลัว ตรวจปิดฝาโถชักโครกเพื่อป้องกันไม่ให้นกตกลงไป หากใช้เครื่องทำน้ำอุ่นจะต้องแน่ใจว่าเครื่องอยู่ในสภาพที่ทำงานปกติ และก่อนเปิดน้ำให้ลองทดสอบอุณหภูมิน้ำก่อนเสมอ ผู้นิยมนำนกอาบน้ำในห้องน้ำบางท่านนิยมที่จะเปิดน้ำอุ่นทิ้งไว้ให้เกิดไอในห้องน้ำ เพราะเชื่อว่าไอน้ำช่วยในส่วนของระบบทางเดินหายใจนกและช่วยให้ขนและผิวนกอยู่ในสภาพดี เมื่อปรับอุณหภูมิน้ำให้อยู่ในระดับที่ปลอดภัยแล้วในระหว่างอาบน้ำควรระวังอย่าให้สบู่ แชมพู หรือน้ำยาปรับสภาพเส้นผมกระเด็นโดนตัวนก ปรับระดับฝักบัวฉีดน้ำให้โดนที่ตัวนกหลีกเลี่ยงบริเวณหัวและหน้านก

แม้นกขนาดเล็กอาจไม่เหมาะที่จะอาบน้ำในห้องน้ำเช่นนี้ แต่นกขนาดเล็กบางตัวก็อาจไม่มีปัญหา ข้อสำคัญจึงอยู่ที่สังเกตความต้องการ ความสะดวกสบายและความปลอดภัยของนกเป็นหลักและอาจช่วยด้วยการปรับระดับความแรงของน้ำจากฝักบัวให้อ่อนลง ส่วนนกขนาดกลางถึงใหญ่มักจะไม่มีปัญหานี้

จัดหาอุปกรณ์สำหรับให้นกเกาะเพื่อความสะดวกกับการอาบน้ำในห้องน้ำ โดยคำนึงถึงความปลอดภัยของนกและผู้เลี้ยงนก ผู้เลี้ยงนกบางท่านให้นกยืนบนไหลตัวเองและอาบน้ำไปพร้อมๆกัน ด้วยไหลที่เปลือยเปล่านั้นไม่มีความมั่นคงพอ ยิ่งโดยเฉพาะเมื่อโดนน้ำไหล่จะเกิดความลื่น นกที่ยืนบนไหลก็จะไม่สามารทรงตัวอย่างมั่นคงได้ จึงมักเกิดอุบัติเหตุกับนกที่ไหลตกกระแทกพื้นรวมถึงบางครั้งอุบัติเหตุอาจเกิดกับผู้เลี้ยงนกได้ด้วยเช่นกัน โดยเฉพาะนกขนาดใหญ่ที่เมื่อตกใจมักจะทำให้ผู้เลี้ยงนกได้รับบาดเจ็บไปด้วยจากการข่วนตะกุยเพื่อการยึดและการทรงตัว

นกที่อาบน้ำในห้องน้ำควรได้ยืนบนคอนที่เป็นอุปกรณ์พิเศษสำหรับการอาบน้ำในห้องน้ำ ซึ่งคอนพิเศษนี้ทำขึ้นเพื่อให้นกยืนเกาะใต้ฝักบัว คอนพิเศษนี้อาจทำได้ง่ายๆโดยใช้ท่อ PVC ขัดผิวให้หยาบเพื่อกันลื่น

เลือกเวลาที่เหมาะสมในการอาบน้ำนก
ควรอาบน้ำให้นกในช่วงเช้าเพื่อปล่อยให้นกได้มีเวลาไซ้ขนให้ตัวแห้งสนิทก่อนถึงเวลาที่นกจะเข้า นอนในตอนเย็น หลีกเลี่ยงอาบน้ำนกในวันอากาศคลึ้มและหลังจากอาบน้ำแล้วให้นกได้อยู่ในที่มีแดดรำไร หรือแดดอ่อนในที่ๆไม่มีลมโกรกแรงเกินไป นกที่โดนลมโกรกแรงประกอบกับตัวที่เปียกชื้นจะทำให้นกป่วยได้ นกที่อยู่ในกรงผู้เลี้ยงนกควรขยับกรงนกให้พ้นจากทางลม แต่หากเลี่อนกรงไม่ได้ควรหาผ้าหรือวัสดุอื่นคลุมป้องกันลมให้นก

ห้ามนำนกไปตากแดดเป็นอันขาด เพราะแดดที่ร้อนจัดและการทิ้งนกให้ตากแดดในระยะเวลาที่ นานเกินไปความร้อนอาจทำให้นกเกิดอาการขาดน้ำ (Dehydrate) จนช็อคหมดสติและถึงตายได้ โดยเฉพาะนกที่ถูกทิ้งให้ตากแดดอยู่ในกรงชนิดที่ไม่มีหลังคาบังแดดและไม่มีน้ำดื่ม แม้นกที่อยู่ในกรงที่มีหลังคากำบังแดดก็ไม่แน่ว่านกจะปลอดภัยจากความร้อนเสมอไป หากแดดนั้นร้อนระอุรุนแรงมากโดยเฉพาะในช่วงฤดูร้อนของปี

หลายท่านเข้าใจผิดคิดว่านกตากแดดนานๆได้หรือคิดว่านกชอบตากแดดในระยะเวลานาน นกที่อยู่ตามธรรมชาตินั้น มักจะหาที่เกาะที่มีแดดร่มรำไรอย่างเช่นในร่มไม้เสมอ ที่มักจะเห็นว่านกชอบยืนเกาะตามเสาไฟหรือตามสายไฟนั้น อาจเป็นเพราะนกต้องการที่จะรับแดดในระยะเวลาสั้นๆหรือนกที่อยู่ระหว่างการเดินทางที่ต้องการที่เกาะพักชั่วคราว หรือบางครั้งในบริเวณนั้นอาจไม่มีต้นไม้เพียงพอที่ได้ร่มเงาให้นกได้เกาะได้พักตามที่มักจะได้เห็นในเมือง แต่นั่นไม่ได้เป็นสิ่งที่จะทำให้เราคิดเอาเองว่านกชอบที่จะตากแดดได้นานๆ และพึงจำไว้เสมอว่านกในธรรมชาตินั้น สามารถบินหลบและหนีจากแดดร้อนได้เมื่อต้องการซึ่งนกในกรงทำไม่ได้ เพราะเหตุแห่งความเข้าใจผิดนี้ เราจึงมักได้อ่านพบเรื่องราวของนกที่ตายในกรงเพราะเจ้าของเข้าใจผิดนำนกไปตากแดดจัดหลังอาบน้ำ แล้วลืมทิ้งนกไว้กลางแดดนานๆเสมอ

สำหรับนกเลี้ยงในบ้านที่ไม่สามารถนำนกออกนอกบ้านไปรับแดดอ่อนได้หลังการอาบน้ำ วิธีที่จะทำให้นกตัวแห้งหลังจากอาบน้ำ คือให้นกได้คลุกตัวลงบนผ้าสะอาด เช่น ผ้าขนหนูผืนเล็ก ผ้าเช็ดมือ ผ้าเช็ดจาน ที่ขนาดของผ้าควรกว้างพอดีกับขนาดของนก หรืออาจใช้กระดาษเช็ดมือเนื้อดีนุ่มแผ่นใหญ่แบบ Paper Towel ซับน้ำบนตัวนกให้แห้งหมาดดีก่อนเป่าไดร์ให้นก เลือกใช้ผ้าขนหนูผืนใหม่สำหรับนกที่ไม่ปะปนกับของคนและเก็บไว้ใช้สำหรับนกโดยเฉพาะ หากมีนกหลายตัวก็ควรมีผ้าให้เพียงพอ

เช็ดตัวให้นกโดยการกางปูผ้าขนหนูลงที่พื้นเตียงพื้นโต๊ะหรือบริเวณที่สะอาด ปล่อยให้นกคลุกตัวเองลงบนผ้า หรือจะอุ้มตัวนกแนบอกให้หน้าของนกหันเข้าหาตัวผู้อุ้มแล้วค่อยๆห่มผ้าลงที่ด้านหลังของนกโดยให้หัวนกโผล่อยู่นอกผ้าให้ผ้าซับน้ำบนตัวนก นกขนาดใหญ่อาจใช้ผ้าลูบลงบนตัวที่เปียกน้ำได้ ส่วนนกขนาดเล็กควรใช้วิธีซับตัวอย่างเบามือและระมัดระวัง หลังจากตัวนกแห้งหมาดๆดีแล้วใช้ไดร์เป่าผมปรับลมอ่อนเป่าที่ตัวนก โดยถือไดร์ให้ห่างจากตัวนกประมาณ 10-12 นิ้ว ไม่เป่าไดร์เข้าไกล้ตัวนกมากจนเกินไปไม่ถือไดร์จ่อในตำแหน่งเดียวนานๆและควรระวังความร้อนแรงของลมร้อนที่อาจทำอันตรายกับนกได้ และใช้ไดร์ด้วยความระมัดระวังเสมอ ระวังสายไฟและระวังไม่ให้นกเข้าถึงไดร์เป็นอันขาด ผู้เลี้ยงนกอาจใช้ไดร์เป่าตัวนกให้แห้งเพียว 60-70 เปอร์เซ็นต์ แล้วจากนั้นปล่อยให้นกจัดไซ้ขนให้แห้งสนิทด้วยตัวเอง เพื่อป้องกันไม่ให้ผิวหนังและขนนกแห้งจนเกินไปจากลมร้อนของเครื่องไดร์

ข้อควรระวัง ไดร์เป่าผมบางยี่ห้อเคลือบสารที่เรียกว่า PTFE (Polytetraflouethylene) สารตัวนี้เมื่อถูกความร้อนในระยะเวลาหนึ่งหรือที่ความร้อนสูง จะเกิดไอที่ไม่มีกลิ่นและไม่สามารถมองเห็นได้ ซึ่งไอนี้เป็นพิษต่อนกหากนกได้รับไอนี้นกอาจตายได้ในไม่กี่นาที ดังนั้นเพื่อความแน่ใจว่าไดร์ที่เราใช้ปลอดภัยกับนก ควรอ่านรายละเอียดข้างกล่องหรือโทรสอบถามกับบริษัทผู้ผลิตหรือบริษัทผู้จัดจำหน่าย และหากพบว่าไดร์ได้เคลือบสารนี้ไว้ก็ไม่ควรนำมาใช้กับนก

หลังการอาบน้ำผู้เลี้ยงนกมักจะพบว่านกถ่ายเป็นน้ำมากกว่าปกติ ทั้งนี้เป็นเพราะนกมักกินน้ำเข้าไปมากในระหว่างการอาบน้ำนั่นเอง จึงไม่มีปัญหาใดต้องกังวล

อาบน้ำให้ลูกนก

ลูกนกที่เกิดใหม่หรืออยู่ในช่วงระหว่างที่ลูกนกยังมีขนขึ้นไม่เต็ม ไม่มีความจำเป็นต้องอาบน้ำให้ เนื่องจากลูกนกที่ปราศจากขนหรือมีขนไม่มากนักจะไม่สามารถสะสมความอบอุ่นให้กับร่างกายได้ ดังนั้นหากนกตัวเปียกอาจส่งผลให้นกหนาวมากและมีผลถึงความเจ็บป่วยได้

ในกรณีที่มีความจำเป็นต้องทำความสะอาดตัวให้ลูกนก ให้เลือกใช้ผ้าหรือสำลีชุบน้ำอุ่นเช็ดทำความสะอาด ตัวให้นกแทนการอาบน้ำ และควรทำความสะอาดให้นกทันทีเมื่อพบว่านกตัวสกปรก เช่น หลังป้อนอาหาร หรืออื่นๆ โดยไม่ทิ้งให้นกตัวสกปรกนานไปจนการทำความสะอาดเป็นไปได้ยาก คราบต่างๆที่แห้งแข็งติดผิวหนังนก จะยากแก่การทำความสะอาดและอาจมีผลทำร้ายผิวหนังนกได้หากพยายามแกะดึงแม้เบามือก็ตาม

เริ่มหัดให้ลูกนกอาบน้ำเมื่อเห็นว่าลูกนกมีขนขึ้นเต็ม โดยการใส่น้ำอุ่นอ่อนๆในอ่างหรือภาชนะตื้นที่กว้างพอ รวมทั้งภาชนะควรมั่นคงพอที่จะไม่คว่ำทำอันตรายกับนก เป็นผลให้นกตกใจและทำให้นกกลัวการอาบน้ำ หลังจากเมื่อนกคุ้นเคยกับการอาบน้ำสักระยะ ค่อยๆแนะนำให้นกรู้จักการเล่นน้ำจากละอองสเปรย์ ด้วยการใช้กระบอกฉีดน้ำฉีดพ่นน้ำอุ่นให้นก หลังจากนั้นจึงดูแลให้นกตัวแห้งดี

ลูกนกที่พ่อแม่นกเลี้ยงเอง มักจะได้รับการทำความสะอาดตัวให้ในระหว่างอยู่ในรัง โดยพ่อแม่นก จะผลัดกันไซ้ขนทำความสะอาดตัวให้ลูกนกแต่ละตัวทุกวัน พ่อแม่นกจะช่วยกันไซ้ขนให้ลูกนกทั้งตัว รวมถึงจับให้ลูกนกนอนหงายแล้วจัดไซ้ขนให้ลูกนกที่พุงด้วย การที่พ่อแม่นกช่วยทำความสะอาดให้ลูกนกเช่นนี้ เป็นการถ่ายทอดสัญชาติญาณตามธรรมชาติ ที่พ่อแม่นกได้สอนให้ลูกนกเรียนรู้การทำความสะอาดไซ้และจัดแต่งขนตัวเอง ดังนั้นเราจึงมักจะเห็นว่าลูกนกรู้จักที่จะจัดไซ้ขนตัวเองเป็นเมื่อพวกเขามีขนขึ้นเต็ม

ลูกนกที่ถูกมนุษย์ดึงออกมาจากการดูแลของพ่อแม่ ลูกนกที่ถูกมนุษย์นำไข่ออกมาฟักโดยเครื่อง มักจะพบปัญหาด้อยประสบการณ์นี้ นกบางตัวที่ไม่เข้าใจและขาดสัญชาติญาณการดูแลไซ้ขนตัวเอง มักเกิดปัญหาสุขภาพได้ เพราะการจัดไซ้ขนให้อยู่ในสภาพดีอยู่เสมอนั้นช่วยให้ร่างกายนกสามารถสะสมความอบอุ่นได้อย่างเหมาะสม ขนนกที่เป็นระเบียบช่วยเก็บกักอุณหภูมิในร่างกายให้อุ่นพอในขณะที่ขนที่ยุ่งเหยิงไม่ได้ช่วยในการนี้ การที่ร่างกายนกมีความอบอุ่นเพียงพอจึงเป็นการช่วยปกป้องนกจากความเจ็บป่วยเนื่องจากการเปลี่ยนแปลงของอากาศตามฤดูกาล

นอกจากนี้ขนนกที่ถูกจัดให้เป็นระเบียบอยู่เสมอยังช่วยในการบินของนกด้วย เนื่องจากนกที่มีขนเป็นระเบียบ ขนนกจะประสานการทำงานกับกระแสลมได้ดีกว่านกที่มีขนยุ่งเหยิง ไม่ว่าจะเป็นการบิน การทรงตัวในอากาศหรือการร่อนลง การบินอย่างมีคุณภาพจะต้องอาศัยขนที่ถูกจัดไว้อย่างเป็นระเบียบทั้งสิ้น

การดูแลเอาใจใส่ในการอาบน้ำนกอย่างถูกวิธี จะนำมาซึ่งสุขภาพที่ดีและมีผลต่อความสวยงามของนก

9/4/2002
1/7/2004 Last Update

.....
เขียนโดย แก้วตา

*บทความและภาพประกอบเป็นสิขสิทธิ์ของผู้เขียนและเจ้าของภาพถ่าย ที่ได้รับความคุ้มครองภายใต้กฏหมายลิขสิทธิ์
การนำไปเผยแพร่ต่อเพื่อผลประโยชน์ทางการค้าหรือเพื่อผลประโยชนอื่นใด ต้องได้รับอนุญาตจากเจ้าของลิขสิทธิ์อย่างเป็นทางการเท่านั้น

cookietalkie@yahoo.com TOP